Pielęgnacja winorośli

Jak pielęgnować?

Nawożenie. Co roku jesienią warto rozłożyć blisko 3-centymetrową warstwę kompostu. Można też trzy razy, począwszy od wczesnej wiosny, a skończywszy w czerwcu, zasilić rośliny wieloskładnikowym nawozem mineralnym (na przykład przeznaczonym specjalnie dla winogron). Nawozy mineralne trzeba stosować z umiarem, ściśle przestrzegając dawek zalecanych na opakowaniu. Przenawożone rośliny gorzej zimują i częściej chorują (niekorzystnie wpływa na nie zwłaszcza nadmiar azotu).
Podlewanie. Winorośl tworzy rozległy system korzeniowy i jest odporna na brak wody. Jedynie na glebach piaszczystych w czasie przedłużającej się suszy należy je podlewać. Szczególnie, jeśli zostały one niedawno posadzone lub jeżeli susza przypada na okres tworzenia się owoców. Rośliny posadzone wzdłuż ścian budynków trzeba nawadniać częściej, bo ziemia w takich miejscach znacznie szybciej przesycha.
Ściółkowanie. Glebę wokół roślin warto wyłożyć ściółką (na przykład z przekompostowanej kory), która zapobiegnie wzrostowi chwastów i nadmiernemu parowaniu wody z gleby. Zabezpieczy też korzenie przed wahaniami temperatury.
Cięcie. Odmiany altanowe tnie się umiarkowanie, usuwając nadmiar zagęszczających się pędów. Grube ramiona rozpięte na pergoli, altanie czy murze spełniają te same funkcje co pień i nie wymagają cięcia. Odmiany deserowe powinny być cięte corocznie, bo tylko wtedy dobrze owocują. Największe plony dojrzewają na tegorocznych pędach, które wyrosły z pędu ubiegłorocznego. Dlatego należy tak prowadzić krzew, by po jesiennym cięciu zostały dwa-trzy pędy jednoroczne z pąkami kwiatowymi.
Przygotowanie do zimy. W listopadzie przed nastaniem mrozu wrażliwe rośliny trzeba przysypać 30-centymetrowym kopczykiem ziemi, który zabezpieczy korzenie i podstawę rośliny. Pędy, które będą owocowały w następnym roku, należy przygiąć do ziemi i obsypać. Można też okręcić je włókniną albo chochołem.

Odmiany deserowe:
- o żółtych lub zielonych owocach: Regina, Arkadia, Polar, Iza Zaliwska, Muscat Letnij, Prim, Reform, Himrod (odmiana beznasienna);
- o granatowych lub fioletowych owocach: Olsava, Agat Doński, Nero, Booscop Glory, Kodrianka, Ajwaz, Einset (odmiana beznasienna), N.M. Muscat.

Odmiany deserowo-winne:
- o żółtych lub zielonych owocach: Bianca, Kristaly, Aurora, Muscat Odeskij, Perła Zali, Viktoria;
- o granatowych lub fioletowych owocach: Gołubok, Wisznowyj Rannyj, Sevar, Medina.

Odmiany altanowe:
- na pergole o żółtych lub zielonych owocach: Ontario
- na pergole o granatowych lub fioletowych owocach: Alwood, Svenson Red, Lidia, Isabella, Konkord Rosyjski.

Wiele osób zastanawia się, czy w Polsce jest możliwa uprawa winorośli, a jeśli tak, to czy jej pielęgnacja nie jest zbyt kłopotliwa dla przeciętnego właściciela ogrodu. Amatorskie małe winnice czy pojedyncze rośliny można sadzić w całym kraju. Winorośl lubi ciepło i zaciszne miejsca. Ogrody otoczone żywopłotami, murowanymi ogrodzeniami, osłonięte ścianami budynków, a także tereny działkowe są korzystnym siedliskiem nawet w zimnych rejonach kraju.
Zaletą winorośli – poza owocami – jest to, że podobnie jak inne pnącza poprawia mikroklimat otoczenia (transpiruje dużo wody i dostarcza tlenu), zajmując jednocześnie niewielką powierzchnię.

Najlepsze miejsce

Ciepłe południowe lub zachodnie stoki to miejsca idealne do uprawy winorośli. Zapewniam jednak, że na płaskim terenie między domami, które osłaniają od mroźnego wiatru, w glebie nawiezionej na zbitą glinę też można posadzić winorośle i zbierać z nich nie najgorsze plony. Roślina ta ma duże zdolności przystosowawcze. W krajach południowych jej korzenie sięgają do kilkunastu metrów w głąb gleby, docierając do wody gruntowej. W Polsce korzenie tworzą się zwykle w górnej warstwie na głębokości 30-50 cm. Taką ziemię należy na zimę wyściółkować i nawadniać w okresie suszy. Wokół silnie rosnących odmian altanowych można zadarnić glebę.

Z sadzonek czy szczepione?

Winorośl jest rozmnażana przez ukorzenianie sadzonek lub szczepienie szlachetnych odmian na podkładkach. W krajach o cieplejszym klimacie, gdzie występuje groźny szkodnik korzeni – filoksera (mszyca korzeniowa) – a klony różnych odmian winorośli źle się korzenią, stosuje się podkładki. Jednak w Polsce w uprawach amatorskich nie ma potrzeby sadzenia roślin szczepionych. Z uwagi na mroźny klimat nie ma u nas filoksery, poza tym podkładki są z reguły mniej odporne na mróz niż roślina szlachetna.

Czy ochrona chemiczna jest niezbędna?

W krajach, gdzie plantacje winorośli stanowią ważną gałąź rolnictwa, opryskuje się je rutynowo kilkanaście razy w roku. W ogrodach przydomowych też nie da się całkiem wyeliminować oprysków, radzę jednak przede wszystkim stosować profilaktykę. Polega ona na niszczeniu porażonych przez choroby i szkodniki pędów, wygrabianiu jesienią zaschniętych liści i usuwaniu „mumii”, na których zimują grzyby wywołujące choroby winorośli. Ważne jest zasilanie nawozami (najlepiej organicznymi, na przykład kompostem), bo rośliny, które są w dobrej kondycji, są odporniejsze. Należy jednak uważać, by ich nie przenawozić. Nadmiar nawozów – zwłaszcza azotowych – powoduje, że tkanki roślin stają się delikatniejsze, podatne na wszelkie infekcje i chętniej zasiedlane przez szkodniki.
Groźnymi chorobami są mączniaki. Warto wykonać przeciwko nim oprysk, zanim pojawią się pierwsze objawy, czyli pod koniec maja. Warto też w momencie nabrzmiewania pąków opryskać rośliny przeciwko szkodnikom. Najlepiej stosować mało toksyczne preparaty, na przykład: Ditane, Miedzian i Siarkol.

Czy trzeba ciąć?

Winorośl jest pnączem. Niecięta rozrasta się do dużych rozmiarów, potem choruje i z reguły przemarza. Rośliny najlepiej jest przycinać w listopadzie, a następnie przed nadejściem zimy okryć pędy ziemią, korą, trocinami lub włókniną. Odmiany odporne na mróz (na przykład altanowe), które nie muszą być okrywane, można przycinać wiosną na dwa-trzy tygodnie przed ruszeniem soków, czyli do 15 marca. Jeśli jednak spóźnimy się z tą czynnością i skrócimy pędy później, co w konsekwencji spowoduje wyciek soku (płacz pędów) przez blisko dwa tygodnie, to i tak korzyści z cięcia będą zdecydowanie większe.
Sadzonki w pierwszym roku prowadzimy na jeden-dwa pędy, które w końcu sierpnia ogławiamy (ucinamy ich końce). To sprawia, że roślina przestaje rosnąć i zaczyna drewnieć. Dobrze zdrewniały pęd jednoroczny (zwany łozą) jest warunkiem dobrego zimowania.
Przycinając winorośle, należy pamiętać, że pąki kwiatowe tworzą się tylko na jednorocznych pędach. Z pędów starszych wyrastają wyłącznie latorośle płonne (bez kwiatów) i dlatego należy je w maju usunąć.

Dlaczego żółkną?

Częstą przyczyną żółknięcia liści winorośli jest zbyt duża zawartość wapnia w glebie, który powoduje, że wzrasta jej odczyn pH. Odmiany altanowe najlepiej rosną w glebie lekko kwaśnej o pH 5,5-6, a odmiany deserowe w glebie, której pH wynosi 6,2-6,8.
Jeśli odczyn gleby jest większy niż podane wartości, roślina gorzej przyswaja magnez i żelazo. Efektem jest chloroza liści. Można jej zapobiec, opryskując rośliny na przykład roztworem Florovitu lub chelatem żelazowym w stężeniu podanym na opakowaniu.

Adresy szkółek specjalizujących się w uprawie winorośli można znaleźć na stronach internetowych Związku Szkółkarzy Polskich: http://www.zszp.pl/.